दात किंवा चणे:

दात किंवा चणे:
लोक जेव्हा प्रचंड काबाडकष्ट करतात व हाता पायांनी कष्ट उपसतात त्यावेळी त्यांचे मन त्यांच्या हातात राहते आणि मनस्थिती शांत आणि बिनधास्त असते. परंतु नंतरच्या काळात आर्थिक विकासानंतर व सर्वकाही स्थिरस्थावर झाल्यानंतर जेव्हा ते काबाडकष्ट करायचे थांबवतात, त्यांच्या हातातले काम दूर जाते व त्यांनी हातपाय हलवायचे सोडून दिलेले असते तेव्हा त्यांचे मन अशांत, अस्वस्थ, सैरभैर व धास्तावलेले होते. त्यांचे मन त्यांच्या हातात राहत नाही तर त्यांच्यावरच सत्ता गाजवायला लागते. अविकसित व अप्रशिक्षित मन व्यक्तीला संपत्ती व वस्तू यांचा यथायोग्य उपभोग घेऊ देत नाही. भरल्या घरातही असे मन व्यक्तीला आनंद, सुख व समाधान या गोष्टींपासून वंचित ठेवायला लागते. “दात आहेत तर चणे नाहीत आणि चणे आहेत तर दात नाहीत” अशी माणसाची अवस्था होऊन जाते.

अशा लोकांना प्रश्न पडतो की जेव्हा आपण कष्टात होतो तेव्हा ठणठणीत होतो. आपलं जीवन अतिशय समस्यामय व व्यस्त होते तेव्हा आपली मनस्थिती शांत आणि समाधानी होती. जेव्हा आपल्याला दररोजच्या चिंता व व्यथा होत्या तेव्हा आपलं शरीर निरोगी व व्याधीमुक्त होतं. परंतु आज आपल्याला खाण्यापिण्याची, पैशांची, कपड्यांची, गाड्यांची, घरादाराची आणि उद्याची कसलीही समस्या व व्यथा नाही, तरीही आपलं मन व मनस्थिती शांत, समाधानी व निवांत का बरे नाही?

या प्रश्नाचे उत्तर खूपच साधे व सोपे आहे, आपण आर्थिक विकासासाठी खूप सारी ध्येये ठरवतो व ती मिळवण्यासाठी अहोरात्र प्रयत्न करतो. आपण आपल्या मनाच्या मानसिक व वैचारिक स्वास्थ्यासाठी दररोज किती ध्येये व स्वप्ने ठरवतो? व ती मिळवण्यासाठी काय काय प्रयत्न करतो? दैनंदिन जीवनात आपण आपल्या स्वतःच्या मनाला जाणून घेण्यासाठी व स्वतःच्या मनाच्या विकासासाठी काय काय प्रयत्न करतो? हे प्रश्न स्वतःला दररोज विचारले पाहिजेत.

आर्थिक व सामाजिक विकासाबरोबरच आपल्या मानसिक व वैचारिक विकासामध्ये आपण आपले योगदान दिले पाहिजे. मानसिक व वैचारिक विकास कसा करता येईल? आपले स्वभावातील कच्चे दुवे कोणते? त्यांच्यावर मात कशी करता येईल? आपली आवडती व ताकदीची मानसिक कौशल्ये व क्षेत्रे कोणती? ही कौशल्ये व क्षेत्रे कशी विकसित करता येतील? ह्या सर्व प्रश्नांची योग्य व समाधानकारक उत्तरे शोधून त्यावर जीवनभर काम करीत राहिले पाहिजे. अन्यथा काही वर्षांनंतर वरील दातांचा व चण्यांचा प्रश्न आपल्यासमोर उभा राहिला नाही, तर आश्चर्य.