गट फिलींग:

गट फिलींग:
फिलिंग म्हणजे भावना. भावना आपल्या मनामध्ये उगम पावतात. मनाच्या ज्या भागांमध्ये भावना उगम पावतात त्या भागाला भावनिक मन असे म्हणतात. भावनिक मन ही मनाची एक प्रमुख शाखा आहे.मेंदूच्या ज्या भागाद्वारे भावनिक मनाचे कार्य चालते त्या भागाला अमिगडला असे म्हणतात. मेंदूच्या रचनेमध्ये दोन अमिगडला दोन्ही बाजूला आपल्या प्रगत मेंदूच्या खालच्या बाजूस असतात. हे अमिगडला आपल्या प्रगत व उत्क्रांत नवीन मेंदूशी जोडलेले असतात. नवीन व प्रगत मेंदूमध्ये विचार, तर्क व निर्णय यांचा उगम होतो. त्यामुळे भावना आपल्याला ठरावीक दिशेने विचार करण्यास भाग पाडतात व काही विचारांसोबत भावना ओघानेच येतात. तसेच अमिगडला हिपोकॅम्पस या स्मृति केंद्राशीसुद्धा जोडलेला असतो. म्हणूनच आठवणींना भावना जोडलेल्या असतात व भावनिक स्वरूपाचे प्रसंग दीर्घकाळ स्मृतीत राहतात. इंद्रियांच्या माध्यमातून शरीराकडे येणाऱ्या सर्व संवेदना व माहिती सर्वप्रथम अमिगडला या केंद्रात पोहोचते. त्यानंतर ती प्रगत, तार्किक व विचारशील मेंदूकडे पाठविली जाते. त्यामुळे बाह्यप्रसंगांना आपण अगोदर भावनांनी जाणतो मग विचारांनी व तर्कबुद्धीने. त्यामुळे भावना म्हणजे फिलिंग जाणणे हे योग्य निर्णयाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे असते.
भावना जरी मनामध्ये उगम पावत असल्या तरी त्यांचा अनुभव मात्र आपल्याला शरीराच्या विविध भागांमध्ये होतो. गट म्हणजे इंग्रजी मध्ये आपले पोट ऊर आणि पोटातले व ऊरातले अवयव. गट फिलिंग म्हणजे भावनांची जाणीव आपल्याला पोटाद्वारे, पोटामध्ये व पोटाच्या माध्यमातून होणे. म्हणून बोलीभाषेत भावनांचं वर्णन करताना म्हणतात, “पोटामध्ये फुलपाखरू उडाल्यासारखे वाटणे, पोटात मळमळ होणे, पोटात ढवळणे, पोटात खड्डा पडणे, पोटाला गुदगुल्या होणे, उलटी आल्यासारखे वाटणे, पोटाचे नळ फुगणे, पोटात आग पडणे, पोटात भगभग वाटणे, पोटात गोळा येणे, पोट भरल्यासारखे वाटणे, अपराध पोटात घेणे, पोटात मावेनासा होणे, पोट फुटेस्तोपर्यंत, पोटावर मारणे, पोटाची वाट सरणे, पोटाशी धरावं वाटणे, उरावर ओझे होणे, उर भरून येणे, उर फुटणे, उरातून येणे, उराशी कवठाळणे, उरावर दगड ठेवल्यासारखं वाटणे, बेंबीचे देठातून येणे इत्यादी.” भीती, बेचैनी, राग, चिंता, आनंद, अपमान, अपराधभाव, माफ, आनंद, उत्साह अशा वेगवेगळ्या भावना वेगवेगळ्या पद्धतीने आपल्या पोटात व उरात संवेदना तयार करतात. आपण प्रत्येक जण त्या भावना वेगवेगळ्या प्रकारे जाणू शकतो व व्यक्त करू शकतो.
गट फीलिंग्स म्हणजे आपल्या भावनिक मनाने पोटाकडे व उराकडे पाठवलेला आपल्या भावनांचा संकेत. म्हणून भावना ओळखण्यासाठी पोटातील व ऊरातील या संवेदनाचा आपण चांगला उपयोग करू शकतो. जर आपल्या गट फिलींग आपल्याला असा संकेत देत असतील की समोरील प्रसंग, व्यक्ती किंवा आपला निर्णय हा आपल्यासाठी धोकादायक आहे तर आपण त्याप्रमाणेच वागतो. जर आपण आपल्या गट फिलींगकडे दुर्लक्ष केले तर किंवा आपण त्याबद्दल अनभिज्ञ राहीलो तर आपल्या समोरील धोके आपण टाळू शकणार नाही.
गट फिलींग या आपल्याला प्रेम, माया, करूणा व प्रीती या भावनासुद्धा संकेता द्वारे सांगत असतात. यामध्ये पोटाबरोबर ऊरातील संकेतांचीही मदत होते. आपण नेहमीच या संकेतांकडे लक्ष दिले पाहिजे व त्यांची जाणीव ठेवली पाहिजे. जर आपण भावना व भावनिक संकेत वगळून म्हणजे गट फिलिंग वगळून निर्णय घेतले तर ते सर्व योग्य व सर्वोत्तम नसतील. गट फीलिंग्सला फसवण्याचा प्रयत्न करून आपण काही निर्णय फक्त तर्क व बुद्धीच्या जोरावर घेतले तर त्याचे परिणाम हे आपल्या इच्छेविरुद्ध व अनपेक्षित असणार आहेत.
म्हणून गट फिलिंग्जकडे योग्य ते लक्ष देऊन घेतलेले निर्णय हे फक्त लॉजिक, तर्क आणि बुद्धी यांच्या साह्याने घेतलेल्या निर्णयाला पेक्षा नक्कीच आपल्याला चांगले परिणाम देतील. अर्थात फक्त बुद्धीने व तर्काने घेतलेल्या निर्णयापेक्षा सद्सद्विवेकबुद्धीने घेतलेले निर्णय व आवड निवड लक्षात ठेऊन घेतलेले निर्णय हे आपल्याला चांगले परिणाम देऊ शकतात. आपली आवड व आपली निवड ही आपल्या गट फिलींग आपल्याला उत्तम प्रकारे सांगू शकतात. म्हणून जीवनातील असे निर्णय की ज्या निर्णयांचा आपल्या दूरगामी आयुष्यावर खूप मोठा प्रभाव पडणार आहे व परिणाम होणार आहे, ते घेताना गट फीलिंग्ज कडे दुर्लक्ष करू नये. कॉलेज निवडताना, करियर निवडताना, मित्र निवडताना, जीवनसाथी निवडताना, बिझनेस पार्टनर निवडताना, पैशांचे व जमिनींचे व्यवहार करताना आपल्याला गट फिलिंग मदत करतात. गट फीलिंग्जबद्दल संपूर्ण समाधानी होईपर्यंत व गट फीलिंग्ज पूर्णतः प्रेम, दया, माया व करुणा या भावनांचा संकेत देईपर्यंत व्यवहार किंवा निवड वा निर्णय करू नये. गट फिलिंग्ज जर भिती, चिंता, काळजी, संशय, राग, चीड, मोह किंवा मत्सर यापैकी काहीही दर्शवित असेल व संकेत करत असेल तर असा निर्णय, निवड व व्यवहार तडकाफडकी करू नये. वेळ घ्या, थोरामोठ्यांशी बोला, अभ्यास करा, माहिती मिळवा, चिंतन मनन करा, सद्सद्विवेक बुद्धीचा वापर करा व आपल्या गट फीलिंग च्या आधारे निर्णय घ्या. असा निर्णय तुमच्यासाठी सर्वोत्तम असेल व त्याप्रती तुम्ही उत्साही व रोमांचित असाल. अशा प्रकारच्या निर्णय पद्धतीमुळे तुम्ही जबाबदारीने काम कराल व त्यामुळे तुमचा आत्मविश्वास व आत्मसन्मान दिवसेंदिवस वाढतच जाईल.
यासाठी आजपासून एक काम करा. कोणत्याही प्रसंगी तुमच्या पोटातील व ऊरातील संवेदनांवर लक्ष द्या. त्या संवेदना तुमच्या शब्दांत व चित्ररुपात मांडणी करायला शिका. त्या वर्णन केलेल्या विचारांना एका किंवा अधिक भावनांचं नाव द्या. त्या भावनेतून येणाऱ्या विचारांना व आठवणींना त्या भावनेचे नाव द्या. गट फिलिंग तुम्हाला तुमच्या भावनांबद्दल माहिती देतील व ह्या भावना तुम्हाला तुमच्यासाठी सर्वोत्तम निर्णय घ्यायला मदत करतील. सराव करून करून तुम्ही शिकाल की कोणत्या गट फिलिंग ला किती महत्व द्यायचे? म्हणून आजच सरावाला सुरुवात करा.
डॉ. संताजी शेळके
मानसोपचारतज्ज्ञ
बारामती