प्रेम:

प्रेम:
प्रेम हि ह्रदयाची भाषा आहे आणि म्हणून ही भाषा हृदयालाच कळते. ही भाषा आपल्या वाणीतून आणि वृत्तीतून क्षणाक्षणाला आणि घडीघडीला छोट्या छोट्या गोष्टीतून प्रकट होत असते. प्रेमाची ही भाषा आपले प्रियजन, मित्र, सखे-सोबती या सर्वांसोबत वापरली गेली पाहिजे. ही भाषा व्यक्त करणे सण, वाढदिवस, अँनिवर्सरी, व्हॅलेंटाइन, फ्रेंडशिप, वाइफ डे, हजबंड डे अशा दिवसापर्यंत पुढे ढकलण्याची गरज नाही. तु मला आवडतेस /आवडतोस, तू माझ्या जीवनात खूप महत्वाची/ महत्त्वाचा आहेस, तुझ्यामुळे माझी जीवनाला फुललेलं आहे , तू माझ्या जीवनात आल्याबद्दल धन्यवाद! मी खूप आभारी आहे! अशी वाक्य आपापल्या स्टाईलमध्ये म्हणूया किंवा हावभाव करून दाखवूया.
प्रपोज करताना गुडघ्यावर यायचं आणि नंतर आयुष्यभर एकमेकांना गुडघ्यावर आणायचं यापेक्षा प्रेमाचं आणि करूणेचं बाशिंग गुडघ्याला का नाही बांधावं? आपण आपल्या बोलण्यातून, वागण्यातून व हावभावातून प्रेमाचा अविष्कार करूया, जेव्हा जेव्हा आपण समोरासमोर असू. प्रेम हा एका मनाला दुसऱ्या मनाशी जोडणारा धागा आहे. या धाग्यामध्ये एकही मणी न लावता आपण जगू शकतो, पण हे जगणं फक्त शारीरिक पातळीवरचं व जड अवस्थेतलं होऊन जातं. या धाग्यामध्ये आपण अखंड सृष्टीतील कोणतीही गोष्ट, मणी म्हणून वापरू शकतो. व्यक्तीच्या प्रेमाच्या धाग्यामध्ये सुरुवातचा मणी हा त्याचा स्वतःचा असतो, म्हणजेच स्वतः स्वतःवर प्रेम करण्याचा. बरेचदा लोक इथेच थांबतात, स्वतः व्यतिरिक्त इतर कुणाचाही किंचितही विचार करत नाहीत. प्रत्येक गोष्ट स्वतःपासून सुरू करतात आणि स्वतःवरच संपवतात, इतरांना त्यात काडीचीही किंमत नसते. असे लोक आपल्या हृदयामधील प्रेमाचा संपूर्ण अविष्कार करण्यामध्ये स्वतःच अडचण बनतात. ते नेहमी इतरांबद्दल तक्रारीचा पाढा वाचत असतात . स्वतःवर कसा अन्याय झाला, स्वतःला कशी वाईट वागणूक मिळाली आणि स्वतःची कशी त्यामध्ये काही चूक नाही याचे समर्थन करत असतात. प्रेमाचा अर्थ ते समोरच्या व्यक्तीने माझ्या मनासारखे आणि मला पटेल आणि मला वाटेल असे वागावे, असा ते घेतात. विकास करण्यासाठी इथे खूप वाव आहे.
परंतु जर या धाग्यांमध्ये स्वतःला मध्यवर्ती ठेवून आपले जवळचे प्रियजन जसे आई, वडील, बहीण, भाऊ, नवरा, बायको, मुलगा, मुलगी, आजी, आजोबा यांचेही मणी ओवले तर प्रेमाचा हा धागा सुंदर राणीहारामध्ये रूपांतरित होईल. यातील प्रत्येक मणी तुम्हाला तुमच्या प्रेमाच्या अविष्कारासाठी एक खुल जग निर्माण करून देईल. आपल्याला शारीरिक व जड पातळीवरच्या प्रेमातून उडी मारून अंतर्मनाच्या व हृदयाच्या पातळीवरून प्रेमाचा अर्थ समजून घेऊ. यासाठी आपण आपल्या नात्याचा व स्ंबंधाचा विनाअट स्वीकार करू. म्हणजे समोरील प्रिय व्यक्ती जशी आहे तशी अखंडपणे स्वीकारू. ती किंवा तो जरा नीटस, गोरी-गोरा, आज्ञाधारक, सेवाभावी, मनकवडा- कवडी, वाद न घालणारा-घालणारी असती तर? अशा प्रश्नांची जागा अखंड आणि संपूर्ण स्वीकार करून विनाअट व बिनशर्त प्रेमभावानेला देऊ.
अशा प्रेमभावनेमध्ये कुठल्याही प्रकारची स्पर्धा किंवा तुलना या गोष्टींना शून्य किंमत असेल. फक्त आणि फक्त किंमत असेल ती प्रेम भावनेला आणि हेतूशून्य करूणेला. हा असा तो तसा, हा इथे पोहोचला, तो तिथे पोहोचला, ह्याच्याकडे बघ, त्याच्याकडे बघ, तिच्याकडे पहा, इथे कमी तिथे जास्त, ती तशी वागते तो तसा वागतो, तो कसा बोलतो, ती कशी नटते, ती कशी पुढे पुढे करते, ती कशी अबोल राहते, ती कशी विरोध करत नाही, ती कशी सगळे ऐकते, तो कसं सगळं ऐकत नाही, या सगळ्या गोष्टी आपल्या बोलण्यामधून गायब होतील. जे बोलतोय, जे करतोय व जे वाटतेय ते सर्व प्रेम व करुणा व्यक्त करतेय काय? याचे उत्तर होय येण्यासाठी मी काय करू शकतो? जे उत्तर द्याल त्यावर क्रुती कराल.
आपण आपल्या प्रिय नातेवाईकांना व नातेसंबंधांना गृहीत धरणार नाही. तो माझ्यासाठी एवढं करेल, हे माझ्यासाठी का करू नये, केले म्हणजे उपकार केले काय? कामच आहे तिचे/ त्याचे, आम्ही त्यांच्यासाठी एवढं करतोय ते एवढं नक्की करतील, आम्ही मर मर मरतोय तुम्ही एवढेही करू नये, आम्ही राबराब राबतो तुमच्या सुखासाठी या अपेक्षा व अपेक्षाभंग व्यथा हळूहळू गळून जातील. त्याजागी तू माझ्यासाठी एवढं करून देशील का? माझ्यासाठी थोडा वेळ काढायला जमेल का? प्लीज, तू असं करशील का? तू तसं केलं तर मला बरे वाटेल! आपल्यासाठी हे केल्याबद्दल धन्यवाद! आपण असं केल्यास आपल्या कष्टाचे चीज होईल! अशा प्रकारच्या सुखद सुसंवादाची पालवी फुटेल.
आपल्याला हवं ते! हवं तेव्हा! आपण मागत असू आणि समोरच्याला हवं ते! आणि हवं तेव्हा! देण्याचा मनापासून प्रयत्न करत असू. यामध्ये दिल्याबद्दल कुठलाही तोऱ्याचा, अभिमानाचा, दिल्याचा आणि त्याबदल्यात काहीतरी परत मागण्याचा भाव नसेल. घेतल्याबद्दल कुठलाही कमीपणाचा, अपराधाचा, अपमानाचा, उपकाराचा भाव नसेल. दोन्ही साईडला जे असेल ते हृदयातून उगम होणारे व हृदयातून वाहणारे व हृदयातच विलीन होणारे निखळ प्रेम आणि करूणा एवढंच.
डॉ. संताजी शेळके
मानसोपचारतज्ज्ञ
बारामती