सहानुभूती व आपली मुले:

सहानुभूती व आपली मुले:
आपली आपल्या मुलांबरोबर होणारी बरीच संभाषणे ही प्रासंगिक आदानप्रदान या स्वरूपाची असतात. अशा प्रकारच्या संभाषणात आपण आपल्या मुलाबरोबर नेहमीच सहानुभूती व सह अनुभूती बाळगणे गरजेचे नाही. जर आपले मूल म्हणत असेल की “आई, मी आज शाळा सुटल्यावर मित्राच्या घरी खेळायला जाणार आहे,” तर “ठीक आहे, मला माहिती दिल्याबद्दल धन्यवाद,” एवढंच बोलणं पुरेसं आहे. अशा प्रसंगात सहानुभूती आणि सह अनुभूती यांची फारशी आवश्यकता नसते.

आपण सहानुभूती व सहअनुभूती दाखवण्याची वेळ तेव्हाच असते जेव्हा आपल्या मुलाला वाटते की आपण त्याला कसे वाटते हे समजून व जाणून घ्यावे.
“माझं ऐकून तर घ्या,
मला समजून घ्या,
मला काय वाटतं हे जाणून तर घ्या,
मला काय वाटते तुम्हाला कधी कळणार नाही,
मी काय म्हणतोय ते तरी ऐका,”
अशा प्रकारच्या आपल्या मुलांकडून आलेल्या प्रतिक्रिया, आपण भावनिक संभाषण सुरू करण्याचे संकेत आहेत. यावेळी आपण सहानुभूती व सह अनुभूती असलेल्या भावनिक आदानप्रदान व संभाषणाचा कौशल्याने वापर करण्यास शिकले पाहिजे.

मलांच्या सकारात्मक भावना प्रतिबिंबित करणे आपल्यासाठी खूपच सोपे आहे. त्यामध्ये कुठल्याही प्रकारच्या समस्या उद्भवत नाहीत.
“मी पहिला आलो,
मी जिंकलो,
मला पैकीच्या पैकी गुण मिळाले,
मला गोल्ड मेडल मिळाले,
मला सर्वोत्तम बक्षीस मिळाले,”
या प्रकारच्या मुलांच्या सकारात्मक प्रतिसादाला सकारात्मक उत्तर देणे आपल्याला खूप सोपे आहे. मुलांकडे काही आनंददायक असेल तर त्यांच्या आनंदाची सहानुभूती व सह अनुभूती अनुभवणे आपल्याला खूपच सोपे व आनंददायी आहे.

आपल्या मुलांकडे जेव्हा नकारात्मक भावना व प्रतिक्रिया असतात तेव्हा आपल्याला काही वेगळ्याच कौशल्यांची आवश्यकता असते. आपली मुले ज्यावेळी रडत असतात, नाराज असतात, वैफल्यग्रस्त असतात, रागात असतात, चिडचिडी असतात, काहीतरी हट्ट करत असतात तेव्हा मात्र आपण सहानुभूती व सहअनुभूतीची भाषा आपण विसरून जातो. अशा वेळी आपण मुलांच्या भावनांकडे व अनुभूतींकडे दुर्लक्ष करणे, नाकारणे किंवा नैतिकता बनवणे या जुन्या व साचेबद्ध मार्गांचा वापर करतो. आपल्या मुलांच्या भावनिक जखमा, भावनिकरित्या बोचणारी सल, भावनिकरित्या टोचणारा काटा या गोष्टी शारीरिक जखमा, शारीरिकरित्या बोचणारी सल आणि शारीरिकरित्या टोचणारा काटा यांएवढ्याच किंबहुना त्याहीपेक्षा जास्त वेदनादायी व रक्तबंबाळ करणाऱ्या असतात. हे आपण सर्वांनी समजून घेतल्यास सहानुभूती, सह अनुभूती व सहमती निर्माण करणे आपल्याला खूप सोपे होते. जेव्हा आपण आपल्या मुलांच्या वेदना, भावना व भावनिक गरजांबद्दल अधिक संवेदनशील होतो, तेव्हा सहानुभूती व सह अनुभूती निर्माण करण्यासाठी वेगळे प्रयत्न करावे लागत नाहीत.

जेव्हा आपण आपल्या मुलांच्या भावनिक जखमांना व नकारात्मक भावनांना शारीरिक जखमा, दुखापत किंवा वेदना अशा प्रतिमारूपाने बघतो तेव्हा त्यांना आपण त्वरित मदत करणे व गंभीरपणे लक्ष देणे आवश्यक समजतो. आपल्या मुलांच्या सर्व भावना स्वीकारल्या जाऊ शकतात व त्याप्रती संवेदनशीलता, सहानुभूती व सह अनुभूती दाखवता येते हे आपल्याला शिकता येईल. विशिष्ट क्रिया व क्रुतीही मर्यादित असणे आवश्यक असल्याचे आपण आपल्या मुलांपर्यंत पोहोचवू शकतो. आपण आपल्या भावावरचा राग गुद्द्याने नव्हे तर मुद्द्याने व्यक्त कसा करावा हे आपल्या मुलांना शिकवू शकतो. “तु तुझ्या बहीणीवर किती रागावला आहेस हे मी पाहू शकतो. पण तुला काय पाहिजे ते शब्दांतून सांग, मारामारी करून नव्हे.” हे आपण आपल्या मुलांना समजावून सांगू शकतो. आपल्याला या आणि इतर अशाच प्रकारे इतर प्रसंगांचा व भावनिक समस्यांचा पुनर्बोध देणाऱ्या वाक्यांची एक डायरी बनविणे आणि ती बोधवाक्य डायरी मोक्याच्या ठिकाणी व भावनिक प्रसंगात मुलांसोबत आपल्याला सहजासहजी वापरता येतील अशा ठिकाणी घरात किंवा आपल्या खिशात जवळ ठेवणे आपल्याला उपयुक्त वाटेल. आपली व आपल्या मुलांची नाती व संबंध द्रुढ, प्रेमळ व समजूतदार बनवण्यासाठी हे एक उत्तम कौशल्य नेहमीच आपल्या सोबत असावे, त्याचा वापर करून करून आपण त्यामध्ये उत्तमोत्तम होत जाण्यासाठी आपण नेहमी प्रयत्नशील व क्रुतीशील रहावे.